وقتی یک سفره کوچک در مقابل فقر می ایستد میهمان مامان چطور از غذا روایت می کند؟
به گزارش این با من، در «مهمان مامان»، سفره فقط محل غذا خوردن نیست؛ خانه ای کم درآمد و همسایه هایی که هر کدام بخشی از داشته های خویش را برای برگزاری یک مهمانی جمع می کنند، تصویری از انسجام اجتماعی در دل فقر می سازند.
به گزارش این با من به نقل از خبر آنلاین، فیلم «مهمان مامان» داریوش مهرجویی، یکی از نمونه های قابل توجه سینمای ایران در استفاده از غذا و سفره برای روایت ارتباطات اجتماعی است؛ فیلمی که در آن کمبود اقتصادی نه به انتها رابطه های انسانی، بلکه بهانه ای برای ایجاد هم سفرگی، مشارکت و حفظ کرامت خانواده تبدیل می شود.
در گزارشی با تیتر «غذا چه طور طبقه، جنسیت و هویت را در سینما روایت می کند؟» به این مساله پرداخته ایم که غذا در سینمای ایران و جهان چه طور از یک عنصر روزمره فراتر می رود و به نشانه ای برای روایت طبقه، خانواده، هویت، قدرت و تغییرات اجتماعی تبدیل می شود.
یکی از نمونه های شاخص این رویکرد در سینمای ایران، فیلم «مهمان مامان» ساخته داریوش مهرجویی است؛ فیلمی که در ظاهر داستان ساده ای درباره ی آمدن میهمان به خانه یک خانواده کم درآمد دارد، اما در لایه اجتماعی خود، مسئله فقر، آبرو، همسایگی و انسجام را از راه یک سفره روایت می کند.
ماجرا از جایی شروع می شود که خانواده ای در یک خانه قدیمی و کم درآمد، با ورود میهمان رو به رو می شود. مسئله اصلی اما خود مهمانی نیست؛ مشکل اینجاست که خانواده برای پذیرایی از مهمان، امکانات کافی ندارد. به این ترتیب، سفره ای که در شرایط عادی می تواند بخشی از زندگی روزمره باشد، به مرکز بحران تبدیل می شود.
اما پاسخ فیلم به این بحران، فروپاشی یا انزوا نیست. همسایه ها وارد ماجرا می شوند و هرکدام بخشی از داشته های خودرا به اشتراک می گذارند. چند قلم غذا، مقداری گوشت، سبزی و مواد اولیه ای که به تنهایی چندان قابل توجه نیستند، در کنار یکدیگر به سفره ای تبدیل می شوند که مقرر است آبروی میزبان را حفظ کند.
از این منظر، غذا در «مهمان مامان» فقط یک نیاز زیستی یا وسیله پذیرایی نیست؛ نوعی سرمایه اجتماعی است. چیزی که افراد در اختیار دارند، زمانیکه میان آنها تقسیم می شود، ارزش جدیدی پیدا می کند. هر همسایه سهم کوچکی می آورد، اما نتیجه نهائی حاصل جمع همین سهم های کوچک است.
همین ویژگی، سفره فیلم را به نقطه مقابل منطق فردگرایانه مبدل می کند. در شرایطی که فقر می تواند افراد را بسمت حفظ منابع شخصی و عقب نشینی سوق دهد، شخصیت های فیلم بخشی از داشته های خودرا در اختیار دیگری قرار می دهند. بدین سبب سفره نه فقط محل مصرف غذا، بلکه فضایی برای بازتولید رابطه اجتماعی است.
«مهمان مامان» از همین مسیر، مسئله کرامت را هم مطرح می کند. خانواده میزبان نمی خواهد میهمان با سفره خالی رو به رو شود و همسایه ها هم کمک می کنند تا این احساس کمبود به تحقیر تبدیل نشود. در اینجا، غذا کارکردی فراتر از سیر کردن دارد؛ غذا به ابزاری برای حفظ شأن اجتماعی تبدیل می شود.
این نگاه با بخشی از سینمای معاصر جهان که غذا را در پیوند با رستوران های لوکس، سرمایه فرهنگی و تمایز طبقاتی بررسی می کند، متفاوت است. اگر در فیلم هایی مانند «منو»، غذای پیچیده و گران قیمت می تواند نشانه ای از قدرت اقتصادی و سرمایه نمادین باشد، در «مهمان مامان» ارزش غذا دقیقا از جایی دیگر می آید: از رابطه ای که میان آدم ها بوجود می آورد.
در این فیلم، سفره هرچه ساده تر است، اهمیت اجتماعی آن بیشتر می شود. ارزش آن به قیمت مواد غذایی یا مهارت آشپز وابسته نیست، بلکه به مشارکت آدم هایی بستگی دارد که هرکدام بخشی از زندگی روزمره خودرا برای دیگری کنار می گذارند.
از این منظر، فیلم مهرجویی تصویری از نوعی هم سفرگی عرضه می کند که ریشه های آنرا می توان در فرهنگ اجتماعی ایران هم دید؛ جایی که سفره در خیلی از موقعیت ها فقط وسیله خوردن نیست و می تواند نشانه میهمان نوازی، تعلق، مشارکت و پیوند میان افراد باشد.
به همین دلیل، آشپزخانه و سفره در «مهمان مامان» به فضایی برای مذاکره درباره ی فقر و آبرو تبدیل می شوند. شخصیت ها مجبور نیستند فقر را انکار کنند؛ آنها با امکانات محدود خود راهی برای کنار آمدن با آن پیدا می کنند. در این فرایند، کمک متقابل جایگزین بخشی از منابع مالی می شود.
این نگاه، «مهمان مامان» را به یکی از نمونه های قابل توجه جامعه شناسی غذا در سینمای ایران تبدیل می کند؛ فیلمی که نشان داده است غذا می تواند هم زمان نشانه کمبود اقتصادی و ابزار رویارویی با دستاوردهای اجتماعی آن باشد.
برای مطالعه متن کامل این گزارش با تیتر «غذا چه طور طبقه، جنسیت و هویت را در سینما روایت می کند؟» و بررسی نمونه های دیگری از بازنمایی غذا در سینمای ایران و جهان، اینجا کلیک کنید.
منبع: inbaman.ir
این مطلب را می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب
نظر شما در مورد این مطلب
نام:
ایمیل:
نظر:
سوال:
= ۹ بعلاوه ۳